Ένας Αναγεννησιακός άνθρωπος

Συνέντευξη στην Τέα Βασιλειάδου εφημερίδα Ημερησία (25 Ιουλίου 2009)

Ένας Αναγεννησιακός άνθρωπος
Από τον κινηματογράφο στην τηλεόραση και από την ποίηση στα ιστορικά βιβλία και στο μυθιστόρημα. O Ροβήρος Μανθούλης παραμένει έως σήμερα ένας πολυτάλαντος καλλιτέχνης και κυρίως ένας ενεργός πολίτης

Από τον κινηματογράφο στην τηλεόραση και από την ποίηση στα ιστορικά βιβλία και στο μυθιστόρημα. O Ροβήρος Μανθούλης παραμένει έως σήμερα ένας πολυτάλαντος καλλιτέχνης και κυρίως ένας ενεργός πολίτης. Ακούραστος και πολυπράγμων φέγγει στα μάτια μου σαν ένας Αναγεννησιακός άνθρωπος. Αντίσταση, Πολιτικές Επιστήμες στην Πάντειο, ποίηση, σπουδές για Κινηματογράφο και Θέατρο στο Πανεπιστήμιο Syracuse της πολιτείας της Νέας Υόρκης. Προσφορά στην τηλεόραση τεράστια. Περισσότερες από 120 ταινίες στο ενεργητικό του. Είναι σίγουρα ο πατέρας του ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα. Την περίοδο της δικτατορίας ο Ροβήρος Μανθούλης αυτοεξορίζεται στη Γαλλία, όπου συνεργάζεται με τη γαλλική τηλεόραση. Μετά την πτώση της χούντας, ο Μανθούλης αναλαμβάνει την καλλιτεχνική διεύθυνση της EPT, ενώ το 1982 βοήθησε στη μετατροπή της «στρατιωτικής» YENEΔ σε EPT-2. Έχει εκδώσει πολλά βιβλία και το τελευταίο του βιβλίο, το αστυνομικό μυθιστόρημα «H Remington του Oρφέα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΠΥΛΗ, ήταν η αφορμή να γίνει η κουβέντα μας. Αφορμή όμως, γιατί κουβεντιάζοντας με τον Μανθούλη δεν μπορείς να μείνεις σε ένα θέμα, καθώς η παρουσία του σε τόσους διαφορετικούς χώρους έχει αφήσει ανεξίτηλα αποτυπώματα

H τηλεόραση είναι πολιτισμός;

Ξέρετε, όταν στις ΗΠΑ ξεκίνησε η τηλεόραση την αποκάλεσαν «Πολιτιστική δημοκρατία». Ήταν ο όρος που χρησιμοποιούσαν για να δικαιολογήσουν αυτό που έκανε η τηλεόραση, που έμπαινε δηλαδή στο σπίτι του καθενός, ουσιαστικά ακάλεστη. Όμως δεν πρόκειται για δημοκρατία, αλλά για πολιτιστική τυραννία. Λένε κάποιοι πως ο θεατής το διαλέγει, όμως αυτό είναι ψέμα. H αλήθεια είναι πως όταν υπάρχει ένα πρόγραμμα ευκολόπεπτο και φαντασμαγορικό, ακόμη και λίγο προκλητικό, ο καθένας θα το δει. Πόσο μάλλον αν αυτή την τηλεόραση την παρακολουθεί κάποιος από παιδί… Βέβαια, κάποιος θα επαναστατήσει και θα γίνει Πολίτης, όμως η πλειοψηφία θα μπει μέσα σ’ αυτό τον ύπνο…

H τηλεόραση, λοιπόν, δεν μπορεί να προσφέρει και πολιτιστική δημοκρατία;

Υπάρχουν κάποιοι εσωτερικοί κανόνες που ρυθμίζουν αυτόματα τον κοινωνιολογικό ρόλο της τηλεόρασης. Εμείς πρέπει να την κατευθύνουμε, αλλά δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τους κανόνες της. Έτσι, αν έχεις 20 κανάλια ανεξέλεγκτα, που σκοπός τους δεν είναι να εκπαιδεύσουν τον κόσμο, αλλά να βρούνε λεφτά πάνω στην πλάτη του κάθε τηλεθεατή, δηλαδή διαφήμιση, η επιρροή τους κάθε άλλο παρά πολιτιστική και δημοκρατική είναι. Αν θέλεις να έχει η τηλεόραση μια επιρροή πολιτισμού, πρέπει να επέμβεις. Ακόμη και με ένα τηλεοπτικό κανάλι -κι ίσως στην Ελλάδα να αρκεί ένα- μπορεί να υπάρχει δημοκρατία, πλουραλισμός και πολυφωνία. Το θέμα είναι ποιοι αντιμετωπίζουν την τηλεόραση ως θέμα εθνικής παιδείας. Και μιλάω για την παιδεία με την ευρεία έννοια του όρου, στην οποία εμπεριέχεται και η ψυχαγωγία, και η πολιτική, και όλα.

Μπορούμε να ελπίζουμε για μια τέτοια τηλεόραση. Μια τηλεόραση του πολιτισμού, της παιδείας, της αλήθειας;

H τηλεόραση μπορεί, αν θέλει, να δώσει αλήθεια. Μπορεί να είναι μέσο εκπληκτικής αλήθειας και ποιότητας. Όμως, αυτό δεν γίνεται γιατί οι άνθρωποι που ασχολούνται με αυτήν δεν είναι συνήθως οι κατάλληλοι, άρα δεν ξέρουν να την χειριστούν. Άρα, ο τηλεθεατής αναγκαστικά βλέπει πράγματα ακατάλληλα. Βέβαια, πάντα υπάρχουν εξαιρέσεις.

O τηλεθεατής έχει μερίδιο ευθύνης;

Θεωρητικά θα πρέπει να έχει, αν έχει την έννοια του πολίτη και όχι του θεατή που πληρώνει για να δει μια αρλούμπα, τρώγοντας στον καναπέ. Αν θεωρεί, όμως, ότι είναι πολίτης, τότε καλείται να παίξει ένα ρόλο πολιτικό, άρα να πιέσει. Αλλά ο θεατής δεν θα το κάνει διότι υπάρχει το φαινόμενο του «ελκυστικού προγράμματος», όπως αναφέραμε.

Είπατε ότι η τέχνη πρέπει κάτι να διδάσκει. Εσείς τι θέλετε να μας «διδάξετε»;

Πολλές φορές δεν ξέρεις τι θέλεις να πεις ακριβώς. Βγάζεις αυτά που υπάρχουν μέσα σου. Αυτά γίνονται και το σχόλιο σου για τον κόσμο. Δεν το κάνεις επειδή το έχεις βάλει στόχο, αλλά επειδή είσαι εσύ. Εμένα δεν μου πάει να βάζω έναν στόχο. Το θεωρώ λίγο προπαγανδιστικό. Ίσως γι’ αυτό δεν έμαθα ποτέ να κάνω μια διαφημιστική ταινία. Το βιβλίο μου αυτό ξεκίνησε από ένα σενάριο για ταινία. Όμως, όπως συνήθως συμβαίνει, από τα εκατό πρότζεκτ που έχεις πραγματοποιούνται δύο ή τρία. Το ίδιο έτυχε και με αυτό, και όταν κάποια στιγμή βρέθηκε μπροστά μου ξανά αποφάσισα να το κάνω βιβλίο. Γράφοντας το, βέβαια, σχολιάζω τη Γαλλία, τη Γερμανία… τον γύρω μου κόσμο… τον εαυτό μου!

O Ορφέας του βιβλίου σας έχει μία Remington που έχει δική της βούληση, αλλά κι ένα κομπιούτερ που ξεπερνά τις αποφάσεις του ήρωα. Ποια είναι σχέση σας με την τεχνολογία;

Είναι μια φιλοσοφική ιδέα στο βάθος της παρουσίας της τεχνολογίας. Ένα δεύτερο «εγώ» που υπάρχει στη μηχανή και στο κομπιούτερ. Εγώ έχω περισσότερο θεωρητική γνώση της τεχνολογίας των κομπιούτερ. Είμαι της παλιάς σχολής. Τα προβλήματα που έχω με το κομπιούτερ μου τα λύνει η δωδεκάχρονη εγγονή μου! Επειδή, λοιπόν, δεν έχω τη δεξιοτεχνία και κάνω λάθη συχνά τσακώνομαι με το κομπιούτερ μου. Άλλα του λέω, άλλα βγάζει και με κάνει έξω φρενών! Στην πραγματικότητα η ιδέα τόσο της γραφομηχανής όσο και του κομπιούτερ έχει να κάνει με το γεγονός ότι και το ένα και το άλλο είσαι εσύ αλλά και όχι εσύ. Υπάρχει δηλαδή στο βιβλίο το «εγώ» αλλά και η αναίρεση του «εγώ». O άνθρωπος είναι πολυσύνθετος και πολύπλοκος.

Πώς βλέπετε τον ελληνικό κινηματογράφο σήμερα;

Νομίζω ότι εκτός των εξαιρέσεων, δηλαδή ανθρώπων με ποιότητα και ταλέντο, υπάρχει μια προχειρότητα. Όποιος θέλει μπορεί να κάνει μια ταινία χωρίς να είναι ικανός, φτάνει να δηλώσει σκηνοθέτης. Στην Ελλάδα, επίσης, δεν υπήρξαν ποτέ άνθρωποι που να ξέρουν να κατευθύνουν τα κινηματογραφικά πράγματα. O ελληνικός κινηματογράφος είχε πάντα μια μόνιμη κρίση. Και δεν είναι ένα πράγμα που φταίει. Είναι ένα πλέγμα πραγμάτων. Προβλήματα σωματειακά, κυβερνητικά, οικονομικά… H Ελλάδα είναι μια χώρα μικρή σε πληθυσμό, αλλά ο κινηματογράφος έχει ανάγκη από μεγάλους πληθυσμούς για να μπορεί να βγάζει τουλάχιστον τα έξοδά του. Οι μικρές χρηματοδοτήσεις των ταινιών στην Ελλάδα είναι μέρος της κρίσης. Το Κέντρο Κινηματογράφου λειτουργεί με τρόπο προβληματικό και υπάρχει και το απαράδεκτο ότι η χρηματοδότησή του δεν προβλέπεται στον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά εξαρτάται από το ΠPO-ΠO!

Τι είναι αυτό που σας κινητοποιεί, σας παρακινεί ώστε διαρκώς να αναζητάτε νέες περιπέτειες και παράλληλα να μένετε στην πρώτη γραμμή του ενεργού πολίτη;

Ομολογώ ότι δεν έχω θέσει αυτό το ερώτημα στον εαυτό μου. Ίσως και να μην μπορώ να απαντήσω. Σίγουρα οφείλεται στους γονείς μου, στο περιβάλλον το στενό και το γενικότερο, στις σπουδές μου. Παιδί βρέθηκα μέσα στην Κατοχή κι οργανώθηκα στο EAM.

Πώς θέλετε να σας θυμάται ο κόσμος;

Νιώθω βαθιά ευχαρίστηση όταν βρίσκω στα e-mail μου κάποια μηνύματα ανθρώπων που δεν γνωρίζω και οι οποίοι με ευχαριστούν για κάτι δικό μου που είδαν. Νιώθω ικανοποιημένος γιατί μπορώ να κάνω σχέδια και να ετοιμάζω διάφορα πράγματα, ταινίες, ντοκιμαντέρ, βιβλία. Εύχομαι μόνον να προλάβω. Όσο για το πώς θέλω να με θυμούνται δεν με έχει απασχολήσει ποτέ. H μόνη μου φιλοδοξία είναι να θυμούνται αυτά που έχω κάνει. Το έργο μου θέλω να θυμούνται. Το έργο μου και τίποτα άλλο.

Προχειρότητα
Υπάρχει μια προχειρότητα. Όποιος θέλει μπορεί να κάνει μια ταινία χωρίς να είναι ικανός, φτάνει να δηλώσει σκηνοθέτης

Κρίση
O ελληνικός κινηματογράφος είχε πάντα μια μόνιμη κρίση. Kαι δεν είναι ένα πράγμα που φταίει. Είναι ένα πλέγμα πραγμάτων. Προβλήματα σωματειακά, κυβερνητικά, οικονομικά…

Χρήματα
Το Κέντρο Κινηματογράφου λειτουργεί με τρόπο προβληματικό και υπάρχει και το απαράδεκτο ότι η χρηματοδότησή του δεν προβλέπεται στον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά εξαρτάται από το ΠPO-ΠO!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s