2,3 πράγματα που ξέρει για τη ζωή!

Μια συνέντευξη στο ΒΗΜΑgazino

(Κάντε κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση)

Το κείμενο που δημοσιεύεται στο Βημαγκαζίνο αποτελεί συμπύκνωση μιας εκτενέστερης συνέντευξη που πήρε η δημοσιογράφος Δέσποινα Λάδη από το Ροβήρο Μανθούλη.

Στη νυνέχεια, με την άδεια της κ. Λάδη, δημοσιεύουμε  το πλήρες κείμενο της συνέντευξης.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1)   Παιδική ηλικία: Περιγράψτε μου πώς ήταν. Ποιες είναι οι πρώτες, πιο έντονες εικόνες που έχετε από αυτήν; Ποια θεωρείτε ότι είναι τα βιώματα που σας καθόρισαν;

2)   Γονείς. Πείτε μου λίγα λόγια για τον καθένα. Ποιές αρχές θεωρείτε πως σας μετέδωσαν για τη ζωή;

3)   Υπάρχει κάποια μνήμη στην παιδική σας ηλικία, που έστω και υποσυνείδητα να συνδέεται με αυτό που είστε σήμερα;

4)   Απ’ όσους ανθρώπους γνωρίσατε που άφησαν το στίγμα τους στη ζωή σας, υπάρχει κάποιος που ξεχωρίζετε (από τον καλλιτεχνικό ή μή, χώρο) που σας έχει επηρεάσει ιδιαίτερα, στον τρόπο σκέψης ή δουλειάς σας; Ποιο είναι το πιο σημαντικό «μάθημα» που σας έμαθε;

5)   Μιλήστε μου λίγο για την εποχή που συχνάζατε στου Λουμίδη, το κλίμα, τους θαμώνες, πώς σας επηρέασε.

Φαντάζομαι πως η ατμόσφαιρα εκεί πρέπει να ήταν ατμόσφαιρα αναβρασμού, δημιουργίας, αναζήτησης, εποικοδομητικών συγκρούσεων κλπ.

6)   Στην τύχη πιστεύετε; Αν ναι, τι ρόλο έχει παίξει στη ζωή σας; (τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο).

7)   Τι αρετές ‘οφείλει’ να έχει ένα ‘καλό’ ντοκυμαντέρ και ένας ‘καλός’ σκηνοθέτης ντοκυμαντέρ; (με άλλα λόγια τι πρέπει να επιτυγχάνει ένα καλό ντοκυμαντέρ;)

8)   Ποια η σχέση ανάμεσα στο ντοκυμαντέρ και την Αλήθεια των πραγμάτων/ανθρώπων; Είχα διαβάσει αυτό που σας είχε πει ο Εντγκάρ Μορέν ότι ‘το cinema-verite ψάχνει αυτό που κρύβεται πίσω απ’ αυτό που φαίνεται’.

9)   Τι είναι αυτό που μας κάνει καλούς σε αυτό που θέλουμε να κάνουμε; Στη δική σας περίπτωση;

10) Τι ρόλο έπαιξε ο έρωτας στη ζωή σας; Πιστεύετε ότι ένας καλλιτέχνης χρειάζεται ένα σταθερό συναισθηματικό περιβάλλον που του παρέχει την ηρεμία και ασφάλεια που χρειάζεται για να αφοσιωθεί στη δουλειά του ή μια ταραχώδη ερωτικά ζωή γεμάτη συγκινήσεις και ερεθίσματα;

11) Μου δίνετε την εντύπωση ανθρώπου που δεν φοβάται εύκολα και που στη ζωή του τόλμησε και πήρε ρίσκα. Παρ’ όλ’ αυτά, υπήρξε / υπάρχει κάτι που να σας φοβίζει; Αντίστοιχα, μετανιώσατε ποτέ για κάποιο ρίσκο που πήρατε;

12) Είστε άνθρωπος που έχει ταξιδέψει πολύ. Τι είναι αυτό που σας γοητεύει περισσότερο στα ταξίδια; Υπάρχει κάποιο που ξεχωρίζετε για τις εμπειρίες που σας πρόσφερε;

13) Ποια είναι η σχέση σας με το παρελθόν και τις αναμνήσεις;

14) Τι σημαίνει για σας να είναι κανείς ‘ενεργός πολίτης’ και ποια η αναγκαιότητα να είναι κανείς ενεργός πολίτης στις μέρες μας;

15) Έχετε δύο παιδιά και μία εγγονή. Ποιο θα λέγατε ότι είναι το πιο ‘σημαντικό’ πράγμα που μάθατε με το να είστε πατέρας ή παππούς;

16) Υπάρχει κάποια αρχή που να διέπει τις επιλογές, τις πράξεις και γενικά την πορεία σας ή κάποιος απώτερος στόχος που είχατε πάντα; (δεν το εννοώ ωφελιμιστικά)

17)  Σε μια συνέντευξή σας είχατε πει: «Πάντα θα είμαι ένας εξόριστος, ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα». Μιλήστε μου λίγο περισσότερο γι’ αυτό και για τις δύο ‘πατρίδες’ σας. Υπάρχει κάτι που σας λείπει απ’ την Ελλάδα;

18) Πόσα βιβλία έχετε γράψει ;

Δέσποινα Λάδη

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

– Έχω τόσο πληγωθεί από τα ανυπεράσπιστα τραύματα που υπέστησαν τα παιδιά μου στην τρυφερή τους ηλικία, εξαιτίας της εξορίας μας, που αισθάνομαι ντροπή για τη δική μου παιδική ηλικία που ήταν γεμάτη από ψυχική υγεία. Η παιδική μου ηλικία έχει δύο περιόδους, ανήσυχες και οι δύο. αναγκαστικά διαφορετικές. Στην εποχή του δημοτικού, ήμουν προσηλωμένος σε γονείς σπάνιας τρυφερότητας. Ο πατέρας μου ήταν ένας έντιμος άνθρωπος, μορφωμένος, εξελιγμένος, προοδευτικός, σοφός, εφευρετικός. Αυτά προσπάθησε να τα περάσει στα παιδιά του – και σε όσους από τους γύρω συνανθρώπους του του δίνονταν η ευκαιρία να το κάνει. Έβλεπα πολλούς να έρχονται να τον συμβουλευτούν σαν να ήταν ο «μάγος της φυλής» για διάφορα θέματα και κυρίως προβλήματα υγείας, γιατί σ΄αυτά ήταν απόλυτα ενημερωμένος ! Χώρια που ήταν χορτοφάγος και οικολόγος από τότε που τον θυμάμαι, δηλαδή από το 1935, δηλαδή από το «Πλαστηρικό Κίνημα» του 35, το οποίο και θυμάμαι γιατί έγινε δίπλα στα έργα του Στρυμόνα, εκεί που δούλευε τότε ο πατέρας μου. Θυμάμαι επίσης ότι ο πατέρας μου δεν φοβόταν κανένα και τίποτα (το ίδιο και η μητέρα μου, παρόλο που και οι δυο ήταν πρόσφυγες του 22) και αυτό μας το μετέδωσαν και σε μένα και στην αδελφή μου. Πολλά θυμάμαι από όλες τις ηλικίες μου. Αλλά θα χρειαστεί ένα βιβλίο να τα γράψω. Και θα τα γράψω.

– Σ΄αυτήν την εποχή, έγινε κάτι το κυριολεκτικά συγκλονιστικό, που –όπως μου λένε οι φίλοι μου ψυχαναλυτές- συνδέεται άμεσα με το επάγγελμα που διάλεξα. Βρίσκομαι στη γιαγιά μου, στις Σέρρες, είμαι 6 χρονών, δεν είναι μακριά το θερινό σινεμά, το σκάω να πάω να βάλλω το μάτι μου σε καμιά τρύπα του τοίχου από σανίδες που περιβάλει τον κινηματογράφο για να δω το έργο. Το έργο είναι ένα κινούμενο σχέδιο, έγχρωμο, του Ντίσνεϋ νομίζω. Η ιστορία του λαγού και της χελώνας. Τελειώνει το φιλμ και μετακινούμε λίγο για να φύγω, ακουμπάει το χέρι μου πάνω σ΄’ένα ηλεκτροφόρο σύρμα και τινάζομαι στο αέρα σαν πέστροφα. Πρώτον, επέζησα, δεύτερον, δεν χρειάστηκα ποτέ να μου κάνουν κι΄άλλα ηλεκτροσόκ και, τρίτον, έγινα κάποτε σκηνοθέτης του κινηματογράφου ! Πρέπει να πω ότι. χάρη στην ηλεκτροπληξία, θυμάμαι ολόκληρο το έργο. Σε μια σκηνή, ο λαγός –σίγουρος ότι έχει όλο το χρόνο με το μέρος του- αρχίζει να παίζει τένις με …τον εαυτό του ! Χτυπάει το μπαλάκι με τη ρακέτα και ύστερα τρέχει από την άλλη μεριά,  την ξαναχτυπάει και τη στέλνει πίσω στον εαυτό του ! Αργότερα, είδα να γίνεται κάτι τέτοιο και στην πολιτική.

– Η δεύτερη περίοδος της παιδικής μου ηλικίας, η εφηβεία μου, αναλώθηκε από την πρώτη μέρα στην Αντίσταση, στη βιβλιοφιλία και στην ποίηση.

– Ο άνθρωπος που άφησε το στίγμα του στη ζωή μου –και που δεν τον γνώρισα ποτέ από κοντά !- είναι ο Κάρολος Κουν. Ήμουν από την Κατοχή μέλος των ¨Φίλων του Θεάτρου Τέχνης¨ και πηγαίναμε σε όλες τις παραστάσεις του με το Κώστα Ταχτσή, με τον οποίον ήμασταν συμμαθητές, στο 10ο Γυμνάσιο. Το «στίγμα» που μου έφησε ο Κουν είναι ότι η πραγματική αλήθεια είναι κρυμμένη πίσω απ΄αυτήν που προβάλλεται. (Το ίδιο θα μου πει, χρόνια μετά, ο Εντγκάρ Μορέν). Ο Κουν μου έμαθε προς τα πού να ψάξω και τι να ψάξω. Μ΄άλλα λόγια, την «οικονομία της ζωής και της τέχνης», πράγμα ένα και το αυτό .

Σε πολλούς οφείλω πολλά, ας αναφέρω μόνο τον Μίμη Δεσποτίδη που ήταν καθοδηγητής μου στην ΕΠΟΝ κατά την Κατοχή, το Γιάννη Τσαρούχη, το Μάριο Πλωρίτη, το Γιώργο Σεβαστίκογλου, το Γιάννη Χαΐνη. με τους οποίους κάναμε παρέα στο Παρίσι της εξορίας. Αυτοί οι άνθρωποι μου μετέδωσαν ο καθένας τη δική τους σοφία, πολιτική ή ηθική που όμως ήταν πάντα μια ειρωνική επεξεργασία της γνώσης. Αυτό που ονομάστηκε στην Αναγέννηση ¨Ουμανισμός¨.

– Πάντα υπήρχαν στέκια για να βρίσκονται άνθρωποι που ήθελαν να διδαχτούν ή να διδάξουν, να ακουμπήσουν πάνω στους τρίτους τις απόπειρες του ταλέντου τους, λογικού ή συναισθηματικού. Στην αρχαία Αθήνα μαζεύονταν στις πίσω αυλές των μαγαζιών ή στις στοές της Αγοράς. Το Πατάρι του Λουμίδη, για μας τους αριστερότερους, έγινε απαραίτητο, πρώτον γιατί ήμασταν στον Εμφύλιο και τα συνήθη μας στέκια είχαν όλα απαγορευτεί και δεύτερον γιατί ήταν πατάρι, κάτι σαν ιδιωτική λέσχη. Για να μπεις έπρεπε να έχεις κάποιο λογοτεχνικό διαβατήριο –ή τουλάχιστο να βρίσκεις ωραία ανέκδοτα. Εγώ είχα εκδώσει, έφηβος ακόμα, μια ποιητική συλλογή και βρέθηκα να είμαι στο ίδιο μήκος κύματος με τον Μιχάλη Κατσαρό και με τον Δημήτρη Χριστοδούλου, αργότερα –για ν΄αναφέρω μόνο δύο, αυτούς με τους οποίους έκανα παρέα από το πρωί μέχρι (αργά) το βράδυ. Θα ξεχωρίσω όμως και τον Λεωνίδα Ζενάκο και τον Σπύρο Τσακνιά. Αυτοί που ανέφερα (αλλά και άλλοι) κάπου είχαμε ανακατευτεί στον ίδιο πηλό. Αργότερα, όταν δεν εύρισκα πια χρόνο για τα Πατάρι προστέθηκαν στους πνευματικούς τροφοδότες μου ο Γιώργος Σαββίδης και ο Κωστής Σκαλιόρας.

– Στενοί μου ποιητικοί φίλοι, πολιτικοί ή μη, ήταν επίσης ο Τίτος Πατρίκιος, ο Βαγγέλης Γκούφας, ο Φίλιππος Ηλιού. Αυτά που μου έδωσε το Πατάρι είναι ανεκτίμητα. Ακόμα και η εκδοτική μου περιπέτεια με τα ποιήματα του Μαγιακόφσκυ που όλα τα βιβλιοπωλεία τα  φοβήθηκαν  και αρνήθηκαν να τα πάρουν !

– Ο επόμενοί  στενοί μου φίλοι ήταν συνάδελφοι ή μαθητές μου στη Σχολή Κινηματογράφου, όπως ο Γιάννης Μπακογιαννόπουλος και ο Ηρακλής Παπαδάκης.

– Στην τύχη δεν μπορώ να πω ότι δεν πιστεύω, όταν –κατ΄αρχήν- είμαι ακόμα  ζωντανός ύστερα από τα όσα έζησα. Μου έχουν ανοίξει φάκελο διάφορες Πολιτικές Αστυνομίες. Στην Ελλάδα,  στην Αμερική, στη Γαλλία, ακόμα και στην Ισπανία του Φράνκο. Μάλιστα παρά λίγο να πέσω θύμα (πολιτικής) δολοφονίας. Δυο φορές. Παρά τρίχα τη γλίτωσα. Η βασική μου τύχη είναι ότι σπάνια έχω ταλαιπωρηθεί στο να ζητάω δουλειά. Δεν είχα ποτέ μάνατζερ, αλλά πάντα κάποιος με ζητούσε. Είχα και μια άτυχη τύχη. Όταν η ταινία μου ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ  άνοιξε το Φεστιβάλ του Νέου Κινηματογράφου του Υέρ, το 1967, στη Γαλλία. Άτυχη γιατί ήταν η 21η Απριλίου εκείνη την ημέρα, ημέρα του χουντικού Πραξικοπήματος. Τυχερή, γιατί χάρη στην προβολή της ταινίας στη Γαλλία μου ζητήθηκε να συνεργαστώ με τη Γαλλική Τηλεόραση, για τη οποία γύρισα έκτοτε  100 περίπου ταινίες – ταινίες που αγαπώ ακόμα πολύ… Αλλά η ζωή μου είναι γεμάτη και από απίστευτες συμπτώσεις. Κάποτε θα γράψω και γι΄αυτές.

– Υπάρχει η λανθασμένη εντύπωση ότι δύο είναι οι κινηματογράφοι : η φιξιόν και το ντοκιμαντέρ. Ο Αιζενστάϊν θα σας πει ότι είναι ένας. Και μάλιστα εγώ θα πρόσθετα ότι, όπως όλες οι τέχνες, όλος ο κινηματογράφος είναι φιξιόν. Μόνο η φωτοκόπια είναι ντοκουμέντο. Αν βάλεις το μάτι σου (ή μια κάμερα) σε μια τρύπα και παρακολουθείς κρυφά μια κρεβατοκάμαρα, αυτό είναι ντοκουμέντο, δεν είναι ντοκιμαντέρ. Όταν η κάμερα είναι μέσα στην κρεβατοκάμαρα η ταινία θα είναι φιξιόν. Όταν δε αυτό που γυριστεί υποστεί μοντάζ και τη λοιπή επεξεργασία θα είναι ακόμα πιο φιξιόν. Λέμε ντοκιμαντέρ την ταινία που γυρίζεται χωρίς ηθοποιούς, αλλά με τα πρόσωπα που ζουν (ή έζησαν) κάποιο επεισόδιο. Ό,τι κινηματογραφούμε δεν είναι αναγκαστικά «κινηματογράφος», δηλαδή τέχνη. (Δηλαδή ποίηση !). Μπορεί να είναι μια εγχείρηση την οποία γυρίζουμε και μοντάρουμε για καθαρά ψυχρούς επιστημονικούς λόγους και όχι για να οδηγήσουμε τα μέλη ενός ιατρικού συνεδρίου στην «των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Έχω γυρίσει 10 χειρουργικές ταινίες, ανοιχτής καρδιάς, δεν τις έχω βάλει στο CV μου. Μια απολογία στο δικαστήριο μπορεί να είναι φιξιόν. Μια δικαστική απόφαση  είναι ντοκουμέντο. Το ένα είναι ποίηση ή άγαλμα, το άλλο είναι μια ακατέργαστη στήλη. Πράγματι ο κινηματογράφος-αλήθεια, μου είπε ο Εντγκάρ Μορέν, «είναι αυτός που ψάχνει αυτό που κρύβεται πίσω απ΄αυτό που φαίνεται». Για να μου πει ότι το σινεμά δεν ψάχνει το αυταπόδεικτο. Όλο το σινεμά. Η αλήθεια είναι πάντα κρυμμένη πίσω από αυτό που φαίνεται. Αλλά την ανακαλύπτουμε ένας-ένας χωριστά. Άρα θα είναι πολλές οι αλήθειες. Ενώ αυτή που φαίνεται, φαντάζει ως μία. Η φιξιόν είναι μία από τις πολλές που είναι κρυμμένες.

-Για να είσαι καλός (με την αρχαία έννοια του ¨ωραίος¨) πρέπει, κατ΄αρχήν,  κάποιο μέρος του δεξιού ημισφαίριου του εγκεφάλου σου να είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένο με στοιχεία που μας είναι άγνωστα μεν αλλά που μας είναι γνωστό το αποτέλεσμα. Το οποίο λέγεται ταλέντο. Αυτό που κάνεις πρέπει να είναι πλούσιο σε ποιότητα, σε δύναμη επιρροής, σε αισθητική και ηθική ομορφιά, πλούσιο όπως τα «τάλαντον» που είχε θεσπίσει στην εμπορικές συναλλαγές ο Σόλων. Αλλά δεν φτάνει το κομμάτι εκείνο του εγκεφάλου. Χωρίς την παιδεία, χωρίς δηλαδή την διαρκή σύγκρουση και δοκιμασία των γνώσεών που έχεις ήδη αποκτήσει με αυτές που συνεχίζουν να έρχονται (γιατί δεν τελειώνουν ποτέ) το ταλέντο σου θα είναι φτωχό, δηλαδή το πολύ-πολύ θα παραμείνεις ένας «naïf». ένας λαϊκός καλλιτέχνης. Δεν θα οδηγήσεις τον θεατή σου σε θυμικό οργασμό. Εγώ νομίζω πως είμαι «καλός» αλλά δεν ξέρω γιατί. Περιμένω να μου πουν οι τρίτοι το γιατί. Και νομίζω  ότι είμαι καλός γιατί κάθε φορά που κοιτάζω μια ταινία μου, την βρίσκω πολύ καλή. Αν ήμουν σε κριτική επιτροπή τις ταινίες μου πάντοτε θα βράβευα !

– Ένα ανήσυχος άνθρωπος –ιδιαίτερα ένας σκηνοθέτης, δηλαδή ένας ποιητής- δεν θα αποφύγει την ταραχώδη ερωτική ζωή, τις συγκινήσεις και τα ερεθίσματα. Η θεωρία μου πάντως είναι πως, όταν γυρίζεις μια ταινία πρέπει να είσαι συγκρατημένος και να μην δείχνεις καμιά συναισθηματική προτίμηση, ιδιαίτερα ερωτική, γιατί αυτό θα έχει διαλυτικές ιδιότητες, μπορεί να σου κάνει μεγάλη ζημιά στο ίδιο το γύρισμα. Μπορείς να περιμένεις την περίοδο του μοντάζ… Πάντως δεν είναι αναγκαστικά  ο ερωτευμένος που κάνει τις καλές ταινίες. Συχνά, η ψύχραιμη ιδιοσυγκρασία είναι πιο αποδοτική, τουλάχιστο σε πνευματικότητα. Όλοι υπήρξαμε ερωτευμένοι. Ο Έρωτας είναι η κορύφωση συναισθηματικής υγείας. Αλλά μπορεί να είναι και μια διαστροφή, δηλαδή αρρώστια. Θα βρούμε τη διαστροφή σε όλα τα σταυροδρόμια της ζωής.

– Δεν έχω μετανιώσει για τίποτα και για κανένα ρίσκο. Με απόλυτη συνείδηση άρχισα την πορεία μου (μ΄ενοχλεί ο όρος «καριέρα») κάνοντας ταυτόχρονα ντοκιμαντέρ και μεγάλους μήκους ταινίες. Στις δε τελευταίες -μη έχοντας ιδιωτικά χρήματα δικά μου ή τρίτων- έβαζα κάθε φορά τη μπάρα όλο και ψηλότερα ώστε να φτάσω εκεί που στόχευα από την αρχή. Το Φεστιβάλ Βενετίας –και το κοινό του- θεωρεί την ταινία μου «LILLYS STORY» μια από τις σημαντικότερες που έχει δείξει στην ιστορία του –και συμφωνώ μαζί του. Για ένα πράγμα μόνο έχω μετανιώσει. Που θεώρησα πως ο Έλληνας πατέρας πρέπει να είναι αυστηρός με το γιο του. (Με παρέσυραν οι αμερικάνικες συνήθειες).

– Τα ταξίδια, και την πρώτη φορά (Εμφύλιος) και τη δεύτερη (Χούντα), τα άρχισα για ν΄αφήνω πίσω μου τη μοναξιά της εξορίας. Αλλά κέρδισα πολλά απ΄αυτά. Γνώρισα τον κόσμο όπως είναι και όχι όπως μας τον διαφημίζουν. Ο Οδυσσέας πάντα επιστρέφει σοφότερος ύστερα από ένα μακρινό φιλοσοφικό ταξίδι.  Νομίζω με τις ταινίες μου για τα Μπλουζ έγινα πολύ σοφότερος. Κυρίως στις φυλακές και στα καμπαρέ των Μαύρων. Το μάθημα από τη λαϊκή σοφία και ευγένεια των Μαύρων είναι αυτό που είπε νωρίτερα ο Δημόκριτος : «Ανδρός σοφού πάσα γη βατή, ψυχης γαρ αγαθής πατρίς ο κόσμος σύμπας». Ήμουν κι εγώ εξόριστος και μπορούσα να καταλάβω τι σημαίνει εξόριστος στον τόπο σου. Μόνο που ο «τόπος» ανήκει σ΄αυτούς που έχουν «ευγένεια ψυχής» και σε κανέναν άλλον.

-Το παρελθόν ; Το παρελθόν με κυνηγάει, δεν μ΄αφήνει ήσυχο. Περισσότερο από κάποιον που έχει κάνει ανεπανόρθωτο έγκλημα – ενώ εγώ δεν έχω πειράξει ούτε μύγα στη ζωή μου. Ίσως γιατί το παρελθόν μου είναι συνδεδεμένο με σοβαρά γεγονότα. Και όχι μόνο στην Ελλάδα. Πρέπει να γράψω τις αναμνήσεις μου, τα όσα (άγνωστα) ξέρω. Είχα γράψει για το εαυτό μου διάφορα εγχειρίδια που με βοηθούσανε στα σενάριά μου. Τα εκδίδω τώρα ένα-ένα και για τους άλλους. Το ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΔΙΧΑΣΜΟΥ, το ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ Της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ, τη ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΑΛΚΙΒΙΑΔΗ. Βιβλία που δεν υπήρχαν στην αγορά. Έχω γράψει  12 βιβλία. Το πρώτο, σε ηλικία 17 χρονών. Ποιήματα, όπως άλλοι 300.000 Έλληνες (από τότε που κατατίθεται αντίτυπο στην Εθνική Βιβλιοθήκη). Πάντως, με τα «Σκαλοπάτια» (ήταν ο τίτλος του) ανέβηκα τα σκαλιά που οδηγούσαν στο Πατάρι του Λουμίδη. Ήταν το ¨λογοτεχνικό μου διαβατήριο¨.  (Φέτος βγαίνουν δύο βιβλία -3 με τη «Δίκη του Αλκιβιάδη»- το «Χρονολόγιο της Ελληνικής Αρχαιότητας» και μια διασκευή του μυθιστορήματος του Γιώργου Σεφέρη «Έξι Νύχτες στην Ακρόπολη»). Αυτό δεν είναι άλλωστε το να είσαι «ενεργός πολίτης» ; «Ιδιώτη» λέγαν οι Αθηναίοι τον μη ενεργό πολίτη. Η λέξη έγινε idiotidiote (βλάξ) στις άλλες γλώσσες. Αλλά ο ενεργός πολίτης πρέπει να ασχολείται και με τα της πόλεως. Να είναι πιο ενεργός και από τον πολιτικό. Όπως ο Αριστοφάνης απέναντι στον Κλέωνα, με κίνδυνο να φάει το κεφάλι του.

– Είναι πιο εύκολο να είσαι παππούς από πατέρας. Σαν πατέρας, αισθάνομαι μονίμως σαν τον Λάιο. Που τον κατασπάραξε ο γιος του ο Οιδίποδας. Είχα εγκαταλείψει κι΄εγώ το γιο μου πάνω στις Άλπεις, να τον φάνε οι καλόγριες.

– Αυτό με φέρνει στο ερώτημα για την πατρίδα.  Δεν νομίζω να είπα ποτέ πως είμαι χωρίς πατρίδα. Μόνιμος εξόριστος, ναι. Παντού, ακόμα και στην Ελλάδα.  Στη Γαλλία με βλέπουν σαν Έλληνα, στην Ελλάδα σαν να αυτομόλησα από τη χώρα  και να κατατάχτηκα στη  (γαλλική) Λεγεώνα των Ξένων !  Εννοώ αυτούς που μανιπουλάρουν τα πλήθη. Από τις πολιτιστικές νησίδες όμως, όπως η Τηλεόραση της Βουλής και το Φεστιβάλ της Ολυμπίας, δεν έχω βέβαια παράπονο. Το ότι είμαι πολίτης του κόσμου –σαν τον Διογένη- αυτό είναι αλήθεια. Αλλά, όπως λέω και σε μια ταινία μου, πατρίδα μου είναι η γλώσσα μου. Αν κάτι μου λείπει από την Ελλάδα είναι η Ελλάδα που έφτιαξα με τα χέρια μου, όση ήταν, και που μου την πήραν και την ξεπούλησαν όσο-όσο.

– Απώτερο σκοπό δεν έχω, δεν είχα. Στα νιάτα μου ήθελα κι΄εγώ να φέρω τον κόσμο στα μέτρα μου. Αλλά μου είχαν ράψει κοστούμι πολύ μεγαλύτερο από το μπόι μου –το πολιτικό. Είμαι ευχαριστημένος που γεννήθηκα Έλληνας, το ομολογώ. Δεν θα ήθελα με τίποτα να γεννηθώ Γερμανός ή Λιθουανός ή Σκύθης (σαν τον Στάλιν, γιατί δεν ήταν καν Γεωργιανός, ήταν από φυλή Σκυθών). Αλλά λυπάμαι που μόνο τη μουσική του Μίκη έχουμε να εξάγουμε σήμερα. Θα ήθελα να είχαμε και κάτι ακόμα. Μια αρχή σαν αυτή που καθοδηγεί τις πράξεις μου. Κάτι σαν την Δημοκρατία. Την οποία είχαμε (όταν ήμασταν Αρχαίοι…) και τη  χάσαμε. Εννοώ την λαϊκή δημοκρατία των Αθηναίων του 5ου π.Χ. αιώνα.  Η αρχή μου είναι η δημοκρατία. Αυτή έμαθε τον κόσμο να διαβάζει και να ξεχωρίζει τι είναι ποίηση και τι δεν είναι. Τι είναι πολιτική και τι δεν είναι. Και θα τον μάθαινε σήμερα τι είναι κινηματογράφος και τι δε είναι. Τι είναι υπουργός πολιτισμού και τι δεν είναι. Τι είναι διευθυντής φεστιβάλ και τι δεν είναι.  Συνεπώς, τι είναι ντοκιμαντέρ και τι δεν είναι. Θα μπορούσα να πω κι΄εγώ «είμαι μαρξιστής-πεσιμιστής». Αλλά η λέξη Δημοκράτης τα λέει όλα όσα είμαι. Και η Δημοκρατία ήταν πάντα έννοια επαναστατική. Τώρα, αν θέλετε να προσθέσω κι΄έναν απώτερο σκοπό –που ποτέ δεν πρόκειται να επιτευχθεί- είναι να μάθω επιτέλους τι έχει προηγηθεί του Bing Bang !

Ροβήρος Μανθούλης

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s