Καλημέρα, Κούβα!

Ο Ροβήρος Μανθούλης από την Παρασκευή 17 Ιανουαρίου 2014 ξεκίνησε τη συνεργασία του με την εφημερίδα «Ελευθεροτυπία». Στη στήλη του, που έχει τίτλο «Ο κόσμος κατ’ εμέ» θα παρουσιάζει στιγμιότυπα από μια ζωή γεμάτη εντυπωσιακές εικόνες! Το παρακάτω κείμενο, για την Κούβα του Κάστρο, είναι το πρώτο της σειράς.

Καλημέρα, Κούβα!

Ο Πιερ Ρισάρ δεν είναι παραγωγός, δεν είναι σκηνοθέτης, δεν είναι καθόλου κομματικός. Ηθοποιός είναι και μάλιστα κωμικός, διάσημος και καλός. Ο άνθρωπος αυτός ένα όνειρο είχε στη ζωή του, μια ηθική υποχρέωση: να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ για τον Τσε Γκεβάρα.

  Ηταν ο Αγιός του, ο Χριστός του, ο θεός του. Θεώρησε πως του χρωστούσε ένα μεγάλο κερί. Το κερί ήταν ένα αφιέρωμα. Κατάφερε να πάει κάποτε στην Κούβα και να πάρει αρχεία και συνεντεύξεις. Από τους επιζώντες. Και ο πρώτος από τους επιζώντες είναι φυσικά ο Αλμπέρτο. Ο Αλμπέρτο Γρανάδο. Ο σύντροφος του Τσε στο περίφημο ταξίδι που κάνανε διασχίζοντας τη Νότιο Αμερική με μια μοτοσικλέτα, από το Μπουένος Αϊρες μέχρι το Καράκας της Βενεζουέλας. Παρένθεση: Την ίδια περίπου εποχή πήγα κι εγώ να κάνω ένα φιλμ για την Κούβα. Ζήτησα άδειες από την πρεσβεία της Κούβας. Πολιτιστικός Ακόλουθος είχα την τύχη να είναι ο μέγας συγγραφέας Αλέχο Καρπαντιέρ. Περνούσε καιρός και μου λέει ο Καρπαντιέρ: «Πήγαινε, δεν χρειάζεσαι βίζα, τις άδειες θα τις πάρεις πιο εύκολα επί τόπου». Και πήγα. Αν δεν είχα ένα φίλο Γάλλο στην Αβάνα, τον Ζακ, δεν θα είχα κάνει την ταινία. Κλείνει η παρένθεση. Δεν ξέρω πώς τα κατάφερε ο Πιερ Ρισάρ κι έκανε την ταινία. Γιατί ο Ρισάρ, όσοι έχουν δει τις ταινίες του, παίζει πάντα ρόλους γκαφατζή. Τους παίζει καλά, γιατί γκαφατζής είναι ο ίδιος. Γύρισε την ταινία, επέστρεψε στο Παρίσι και κανείς δεν την είδε ποτέ. Θα ξέχασε να τη δώσει για προβολή. Ξαφνικά, του ζήτησαν την ταινία και είδε ότι είχε ξεχάσει να βάλει τα πλάνα του Γρανάδο! Ψάχνει να τα βρει, ξέχασε πού τα έχει βάλει. Φωνάζει τον Γρανάδο στο Παρίσι και ξεχνάει να του κλείσει ξενοδοχείο! Με παίρνει στο τηλέφωνο ο φίλος μου ο Ζακ από την Αβάνα: «Μπορείς να φιλοξενήσεις τον Γρανάδο;». «Μπορώ», του λέω. Καθόμαστε ένα βράδυ στην κουζίνα με τον Αλμπέρτο, μπροστά σε μια ελληνικότατη φασολάδα και η κουβέντα έρχεται στον Φιντέλ. Για το πόσο φυλάγεται κι αυτός κι όλες οι ακτές της Κούβας, απ’ όπου μπαίνουν συνέχεια πράκτορες με μπουκαλάκια δηλητήριο. Για να φιλέψουν τον Κάστρο. «Τι τις φυλάνε τις ακτές;», του λέω, αφού μπαίνεις από το αεροδρόμιο χωρίς διαβατήριο και δεν σε ψάχνει κανείς!… «Αδύνατον!», μου λέει. Και του αφηγούμαι την απόδειξη:

«Φτάνω που λες, Αλμπέρτο, ένα πρωί στην Αβάνα, μόλις ξημέρωνε και κατευθύνομαι στον έλεγχο διαβατηρίων. Περνάω από ένα γκισέ, ένα δεύτερο, ένα τρίτο, ψυχή! Θα είναι όλοι μαζεμένοι στο τελωνείο, σκέφτηκα. Περνάω κι από κει με το διαβατήριο στο χέρι, δείχνω τη βαλίτσα, δεν με σταματάει κανείς, προχωρώ, βρίσκομαι στο δρόμο! Μπροστά στα ταξί. Μπαίνω σ’ ένα ταξί και λέω, σε άψογα ισπανικά: «Χοτέλ Νασιονάλ»! Αλλά, ξαφνικά, σκέφτηκα ότι κάτι δεν πάει καλά. Θα δούνε το διαβατήριο στο ξενοδοχείο, πώς θα δικαιολογήσω την έλλειψη σφραγίδας εισόδου; «Στοπ!», φωνάζω στον ταξιτζή. Κατεβαίνω και ξαναμπαίνω με τη βαλίτσα στο αεροδρόμιο. «Πάλι κανείς δε με σταμάτησε, Αλμπέρτο!». Πηγαίνω πίσω στον έλεγχο διαβατηρίων. Σκύβω και βλέπω τον αστυνομικό να λαγοκοιμάται. «Μπουένος ντίας, Κούμπα!», του φωνάζω. Και με τα δάχτυλα μαζεμένα, του κάνω τη χειρονομία-«σφραγίδα!». Ελπίζω να μην το πέρασε για τίποτα άλλο…».

Ο Αλμπέρτο κουνούσε το κεφάλι του. «Κάποια μέρα θα τον σκοτώσουν…», είπε μόνο.

ΑΜΑΡΤΩΛΟΙ και ΑΡΜΑΤΟΛΟΙ

DSC04036Θα μείνει στην Ιστορία -και όχι μόνο στην ιστορία της Ραδιοτηλεόρασης- αυτό που συμβαίνει τον τελευταίο καιρό στην ΕΡΤ. Γιατί πρόκειται για γεγονός πολιτικό, με την έννοια της διόρθωσης των κακώς κειμένων μιας αμαρτωλής κυβέρνησης από έναν φορέα, θεσμό μεγάλου μεγέθους (ένα γιγαντιαίο υπουργείο Πολιτισμού, θα μπορούσαμε να πούμε) που ανήκει στην πολιτεία και όχι στην εξουσία. Οι πολίτες, οι αποτελούντες το προσωπικό της ΕΡΤ στην περίπτωσή μας, για να μην παραμείνουν «ιδιώτες» (idiots, στα αγγλικά, όπως εξελίχθηκε ο όρος) έχουν την ευθύνη και το καθήκον να μετέχουν ενεργά στα κοινά. Δηλαδή να υπηρετούν, όχι τους  νεοφιλελεύθερους σχεδιασμούς, αλλά τη Δημοκρατία και την δημοκρατική  Πολιτεία. Η οποία Πολιτεία ανήκει στους πολίτες της και όχι στην αμαρτωλή, παράνομη και προσωρινή της εξουσία.

Αμαρτωλή, γιατί ο επικεφαλής της κυβέρνησης και ο υπεύθυνος για  τα media υπουργός του συνωμότησαν και εξέδωσαν μια ληστρική «πράξη νομοθετικού περιεχομένου» που καταργεί την Εθνική Ραδιοτηλεόραση με σκοπό την τροφοδοσία των εμπορικών καναλιών με τις διαφημίσεις της ΕΡΤ (που ήδη την εγκατέλειψαν).

Αμαρτωλοί, ο Πρωθυπουργός και ο Πραιτοριανός του, γιατί προέβησαν πραξικοπηματικά στην καταστροφή ενός δημόσιου πλούτου χωρίς καμιά πολιτική κάλυψη, έστω και συγκάλυψη, από το Υπουργικό Συμβούλιο και πολύ περισσότερο από τη Βουλή. (Σημειώνω ότι στη Βουλή είχε ψηφιστεί ο Νόμος με τον οποίο ιδρύθηκε η ΕΡΤ).

Αμαρτωλοί γιατί  παραπλάνησαν την Τρόικα αφήνοντας την εντύπωση ότι επρόκειτο για εξοικονόμηση μεγάλου ποσού στον Κρατικό Προϋπολογισμό, ενώ είναι πασίγνωστο ότι η κατάργηση της ΕΡΤ (και συνεπώς της ειδικής εισφοράς) δεν έχει καμιά απολύτως επίδραση στον Προϋπολογισμό. Η Εισφορά δεν ήταν κρατική! Αυτή θα είναι η μεγαλύτερη ρετσινιά που θα μείνει ειδικά στον σημερινό Υπουργό Οικονομικών. Αμαρτωλοί και γιατί  το κόμμα τους επί χρόνια λυμαίνονταν την ΕΡΤ τόσο για πελατειακούς διορισμούς όσο και για την εκμετάλλευση του επικοινωνιακού  μεγέθους της για διάδοση των παραταξιακών προσανατολισμών τους. 

Παράνομη εξουσία, γιατί κατ’ αρχήν Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου δεν προβλέπει το Άρθρο 44 του Συντάγματος σε ειρηνικές (εννοείται μη εμπόλεμες) περιόδους και κατά συνέπεια σε μη κατεπείγουσες περιπτώσεις. Εξάλλου, κατά το ίδιο Άρθρο, οι Πράξεις αυτές «πρέπει να υποβάλλονται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας από το Υπουργικό Συμβούλιο». Ο κ. Σαμαράς του την υπέβαλλε χωρίς να σημειώσει ότι το Υπουργικό Συμβούλιο δεν είχε ιδέα!  Παράνομη, ακόμα, γιατί επιμελώς αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την πρόσφατη Απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που ακύρωσε την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου η οποία καταργεί και κλείνει την ΕΡΤ.

Τέλος, Προσωρινή, γιατί ο ελληνικός λαός, αριστερός και δεξιός, έχει προσβληθεί ανεπανόρθωτα από αυτούς που, εκλεγμένοι, δεν σεβάστηκαν την αποστολή τους να συμβάλουν στη χρηστή διοίκηση της πολιτείας. Η Εκκλησία του Δήμου,  η Βουλή στην περίπτωσή μας, θα πρέπει να τους καταδικάσει σε δεκαετή, τουλάχιστο, εξορία εκτός των συνόρων. Αλλά πριν, σύσσωμη η Κυβέρνηση και ιδιαίτερα ο Πρωθυπουργός θα πρέπει να λογοδοτήσουν στη Δικαιοσύνη για το μεγάλο έγκλημα που διέπραξαν ρίχνοντας ξαφνικά στο μαύρο σκότος τα Εθνικά ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά κανάλια, πράξη ισοδύναμη της εσχάτης προδοσίας.(Ως γνωστόν, στην νομική επιστήμη, «προδοσία είναι το ατομικό έγκλημα της μη αφοσίωσης στο έθνος ή στην πολιτεία»). Το έγκλημα είναι ηθικό, πολιτικό και ποινικό. Δεν είναι μόνο το ηθικό κόστος που είναι ανυπολόγιστο (γιατί στέρησε τον ελληνικό λαό από το υγιέστερο και παιδευτικότερο μέσο μαζικής επικοινωνίας που είχε) αλλά και το οικονομικό. Οι απώλειες από τις διαφημίσεις, από την εισφορά για την ΕΡΤ, από τις αποζημιώσεις  και από τις καταδίκες για αθέτηση υποχρεώσεων θα είναι δεκαπλάσιες από το ποσό που, θεωρητικά, επρόκειτο περισωθεί κλείνοντας την ΕΡΤ. (Θεωρητικά, γιατί η ΕΡΤ δεν ζει από τον κρατικό Προϋπολογισμό).

Στην Ιστορία θα μείνουν και οι γελοίες κατηγορίες που απεύθυνε στην ΕΡΤ ο κ. Σαμαράς. Η ΕΡΤ μπορεί να είχε το σύνδρομο της δημόσιας υπηρεσίας, αλλά υπάρχουν δημόσιες υπηρεσίες πολύ χειρότερες. Και ίσως η ΕΡΤ ήταν η καλύτερη. Και σίγουρα η πιο πατριωτική. Πράγμα που αποδεικνύεται σήμερα από την άριστη οργάνωση των μέσω διαδικτύου εκπομπών της,  από την ποιότητά τους και από την ποιότητα των ατόμων που τις καθοδηγούν και τις εκτελούν, είτε εμφανίζονται είτε όχι. Και φυσικά, από την ποιότητα του λόγου που ακούγεται σήμερα στις εκπομπές της ΕΡΤ, που ίσως είναι καλύτερος (και σίγουρα  πιο ελεύθερος, Κύριε Σαμαρά) από το τον λόγο του παρελθόντος.         

Αν ο κ. Σαμαράς αποκαλούσε αμαρτωλούς τους διευθυντές που διόριζε η Δεξιά στην ΕΡΤ, θα μπορούσα να συμφωνήσω μαζί του.  Αλλά ο κ. Σαμαράς είναι ακόμα θρασύτερος . Αποκαλεί αμαρτωλό το προσωπικό της ΕΡΤ! Προσωπικό δεν είναι οι διάφοροι σύμβουλοι και εγκάθετοι που διόριζε ο κ. Σαμαράς και οι πολιτική παρέα του. Είναι αυτοί που εξασφαλίζουν το καθημερινό 20ωρο πρόγραμμα των δεκάδων τηλεοπτικών, ραδιοφωνικών καναλιών και περιφερειακών σταθμών. Οι υπεύθυνοι του Προγράμματος και του Προγραμματισμού δεν χρειάζεται να είναι πολλοί. Θα μπορούσε να είναι και ένας. Η εκτέλεσή όμως του προγράμματος απαιτεί χιλιάδες προσωπικό. (Δεκάδες χιλιάδες στα ξένα κανάλια). Προσωπικό τεχνικό, διοικητικό, οικονομικό, διαχειριστικό, καλλιτεχνικό, δημοσιογραφικό, προσωπικό συντήρησης του τεχνικού εξοπλισμού, και λοιπά και λοιπά. Είναι κατάλληλο σήμερα αυτό το προσωπικό; Προφανώς. Αφού χωρίς πρόβλημα έβγαινε το πρόγραμμα (και βγαίνει ακόμα!) είναι προφανώς κατάλληλο. (Ο κ. Σαμαράς έχει αντίθετη γνώμη και μάλιστα το θεωρεί«αμαρτωλό». Αρματολό θα ήθελε να πει. Σαρδάμ έκανε ο άνθρωπος…).

Βέβαια, το να προσλαμβάνεις ένα εκπαιδευμένο προσωπικό είναι πρωταρχικό στην επιτυχία μιας οπτικοακουστικής επιχείρησης, δεν υπάρχει αμφιβολία. Είναι πολύ πιθανό να έχουν γίνει χαριστικές προσλήψεις στην ΕΡΤ. Και στη δική μου εποχή, τις έβλεπα χωρίς να μπορώ να επέμβω. Εγώ πάντοτε αρνήθηκα να κάνω προσλήψεις, ήθελα να χρησιμοποιήσω το υπάρχον προσωπικό, το οποίο πάντα αποδείχτηκε από ικανό ως ικανότατο. (Αν εξαιρέσουμε την παντελή έλλειψη δακτυλογράφων!). Προσέλαβα βέβαια τους στενούς συνεργάτες μου. Οι οποίοι παραιτήθηκαν, όλοι, μαζί μου. Ένα μόνο άτομο προσέλαβα χωρίς να το γνωρίζω και χωρίς να με γνωρίζει. Από καθαρή διαίσθηση! Μπήκε σαν έσχατος βοηθός, αρχή κάνοντας από το καθάρισμα του πλατό. Πολύ σύντομα εξελίχτηκε σ’ έναν από τους καλύτερους τηλεσκηνοθέτες της ΕΡΤ. Το αναφέρω σαν απόδειξη ότι μπορεί κάποιος να προσληφθεί συγκυριακά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα εκπαιδευτεί μέσα στην ΕΡΤ, για κάποια βοηθητική εργασία. Μάλιστα θα μπορούσα να πω, ότι η ΕΡΤ δεν προσλαμβάνει αρκετούς σκηνοθέτες. Έστω με σύμβαση έργου. Θεωρεί, όπως όλα τα κανάλια, ότι οι δημοσιογράφοι μπορούν να αυτό-σκηνοθετηθούν. Στην Ελλάδα παράγονται περίπου 50.000 ώρες τηλεοπτικού προγράμματος τον χρόνο (από τα μεγάλα κανάλια της χώρας). Θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται τουλάχιστο 2.000 σκηνοθέτες. (Και, στα ραδιόφωνα, 3 με 4 χιλιάδες ραδιοσκηνοθέτες!).  

Τέλος, κυκλοφορεί ευρύτατα από την αμαρτωλή κυβέρνηση του κ. Σαμαρά, από τους αμαρτωλούς υπουργούς που έκλεισαν την ΕΡΤ (δακτυλοδεικτώ για την ιστορία, τον κ. Κεδίκογλου και τον κ. Στουρνάρα) από τους αμαρτωλούς συντάκτες αμαρτωλών εντύπων και από κάθε άσχετο, μεγαλόσχημο, μεγαλορρήμονα  και αμαρτωλό συνήγορο του εγκλήματος κατά του ελληνικού λαού, ότι η ΕΡΤ… δεν έχει τηλεθέαση και γι’ αυτό πρέπει να καταργηθεί. Θα μπορούσε να έχει περισσότερη τηλεθέαση (χωρίς να πέσει η ποιότητά της, να εξηγούμεθα) αν ο κ. Σαμαράς ανέθετε τη διεύθυνση του οργανισμού σε κάποιον μη Νεοδημοκράτη. Διότι, αντίθετα μα τα όσα διατείνεται, οι αριστεροί κρατιούνται σε απόσταση. Αν εμφανίζονται συχνά στα κανάλια (και δυσανασχετεί ο κ. Σαμαράς, μαζί με όλους τους δικούς μας «Αδελφούς Μουσουλμάνους») αυτό συμβαίνει μόνο όταν πρόκειται για καλλιτέχνες. Και οι καλλιτέχνες, στη συντριπτική πλειοψηφίας τους, είναι αριστεροί, ναι κύριε Σαμαρά, είναι τι να κάνουμε; Ή τουλάχιστο δεν είναι δεξιοί. (Ίσως γιατί είναι ουμανιστές). Σημειώνω για την Ιστορία, ότι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής (μετά την Παρισινή αυτοεξορία του, να εξηγούμεθα) μου έλεγε πως ήταν περήφανος που είχε αριστερούς συνεργάτες.  

Η τηλεθέαση, κύριε Σαμαρά -επιτρέψτε μας ένα μαθηματάκι στα τηλεοπτικά- πρώτον δεν μετριέται με αριθμούς αλλά με ποσοστά. Γιατί η κάθε χώρα έχει άλλο πληθυσμό, ενώ χρειάζονται όλες την ίδια ακριβώς ποιοτική τηλεόραση. (Η οποία, συνεπώς, θα έχει παντού το ίδιο κόστος, κύριε Σαμαρά). Δεύτερον, η τηλεθέαση και η ακροαματικότητα δεν αποτελούν χαρακτηριστικό υγείας ενός καναλιού. Συχνά, η χαμηλή τηλεθέαση είναι ένδειξη ποιότητας. Το καλύτερο ίσως τηλεοπτικό κανάλι του κόσμου, η γαλλο-γερμανική ΑΡΤΕ (που δεν έχει διαφημίσεις και ως εκ τούτου θα μπορούσε να είναι  λίαν δημοφιλής) έχει συχνά τηλεθέαση μόνο 2 % στη Γαλλία. Κανείς δεν διανοήθηκε να την κλείσει. Προσθέτω ότι, δυστυχώς για σας, η ΕΡΤ είχε και καλή τηλεθέαση!

Το σχέδιό σας είναι γνωστό. Το βλέπω που ξεμυτάει κάτω από την «ουλαμική» κελεμπία σας. Θα πάτε προς υπογραφήν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας μια ακόμα «πράξη νομοθετικού περιεχομένου» με την οποία θα ιδρύσετε μια υπηρεσία ραδιοτηλεοπτική, με ένα μόνο τηλεοπτικό κανάλι και ένα μόνο ραδιοφωνικό, απολύοντας το μισό προσωπικό της ΕΡΤ και μειώνοντας την μηνιαία εισφορά για να αυξήσετε ανάλογα το γνωστό χαράτσι. Θα μειώσετε κατά 90% όλες τις εξωτερικές παραγωγές. Τα ντοκιμαντέρ και οι συμμετοχές σε κινηματογραφικές ταινίες θα καταργηθούν κατά 90 %. 4 με 5 χιλιάδες ηθοποιοί, σκηνοθέτες, οπερατέρ, μοντέρ, παραγωγοί, μουσικοί, δημοσιογράφοι και λοιποί εξωτερικοί συνεργάτες θα περάσουν αυτόματα στην ανεργία. (Έχουν ήδη περάσει!). Και, φυσικά, θα χάσετε τα δικαιώματα προβολής από παραγωγούς και σκηνοθέτες, γιατί -για να κάνετε κι’ άλλες οικονομίες- θα σταματήσετε να πληρώνετε τα πνευματικά δικαιώματα στους δικαιούχους. Υπολογίζω, κύριε Σαμαρά, ότι το Υπουργείο Οικονομικών ή έστω η νέα κρατική ραδιοτηλεόραση θα δέχεται πάνω από 500 αγωγές το μήνα για αθέτηση οικονομικών υποχρεώσεων.  

Ελπίζω, αυτή τη φορά, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να αρνηθεί να υπογράψει την Πράξη σας.

Έτσι κι΄ αλλιώς, ο κόσμος που περικυκλώνει το Ραδιομέγαρο και οι Αρματολοί της ΕΡΤ δεν θα σας αφήσουν να το εφαρμόσετε το σχέδιό σας. Τι θα κάνετε; Θα στείλετε τα τανκς; Θα το κάνετε Πολυτεχνείο; (Αλήθεια, τι κάνατε τότε που σπουδάζατε στο Κολέγιο, στην Αμερική, με συμφοιτή τον Γιώργο Παπανδρέου, όταν μάθατε για το Πολυτεχνείο; Πώς αντιδράσατε; Για να μας δείξετε το δρόμο…)

Δεν είναι αντιπολιτευτικές οι σκέψεις αυτές, κύριε Σαμαρά. Σίγουρα, η θανατική εκτέλεση της ΕΡΤ με μια μονοκονδυλιά δίνει τροφή στην Αντιπολίτευση. Αλλά το τηλεοπτικό κοινό αισθάνεται ακομμάτιστο μπροστά στην ακομμάτιστη ραδιοτηλεόραση την οποία η Πολιτεία ανέλαβε να του εξασφαλίζει καθημερινά. Το ιστορικό σκάνδαλο, που θα καταδικαστεί στη συνείδηση όλων των Ελλήνων πολιτών, δεν έχει καμιά σχέση ούτε με το μνημόνιο ούτε με την εξωτερική πολιτική ούτε  με τον μαρξισμό (!) στον οποίο προσπαθείτε να στρέψετε την προσοχή των οπαδών της Δεξιάς. Η Δεξιά έχει οπαδούς αλλά εσείς δεν έχετε κανένα σήμερα. Η μάσκα του υπερεθνικιστή έχει πέσει και ο «απόγονος των Μακεδονομάχων» αποδεικνύεται  κομιστής  αντεθνικών, δικτατορικών προτύπων. Κανείς δεξιός πολιτικός δεν σας ανέχεται και δεν θα αργήσει η αποκαθήλωσή σας από την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. 

Δεν ξέρω γιατί, μου θυμίζετε έναν πρόσφατο αιγύπτιο Πρόεδρο. Μήπως πρέπει να παραιτηθείτε κύριε Σαμαρά; Πριν την διαλύσετε τελείως τη χώρα;         

Ροβήρος Μανθούλης     

ΤΑ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ

Στο περιθώριο των γυρισμάτων των ταινιών του ή της συγγραφής των βιβλίων του ο Ροβήρος Μανθούλης είχε την ευκαιρία να «απλώσει» στο χαρτί ή να εκφωνήσει σε σύντομες ομιλίες τις σκέψες του για ζητήματα που κινηματογράφου και όχι μόνο.

Αυτά τα μικρά κείμενα που βρίσκονται σκόρπια εδώ κι εκεί, κάποια ανέκδοτα, πρόκειται να εκδοθούν κάτω από το γενικό τίτλο  «ΤΑ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ, COURΤS METRAGES ή SHORTS».

Μικρή γεύση από αυτά τα «μικρού μήκους» μπορεί να πάρει ο αναγνώστης στη συνέχεια από μια ομιλία του στην Αθήνα για τον Ταρκόφσκι.

Όπου και να ταξιδέψω ο Ταρκόφσκι με πληγώνει…

Την αφορμή για τις ταραγμένες –πρέπει να πω– αυτές σκέψεις μου την έδωσε το makingof της Θυσίας που είδα πρόσφατα. Ο Ταρκόφσκι –σαν τον Μπέργκμαν και σαν τον Κουροσάβα– είναι μια βίβλος ολόκληρη. Πώς μπορείς να μιλήσεις γι’ αυτόν όταν όλο του το έργο σου επιβάλλει τη σιωπή; Μπορείς μόνο να δεις. Να δεις την ανασκαφή που επιχειρεί ο σκηνοθέτης στους σκοτεινούς διαδρόμους του κόσμου που ξετυλίγεται μπροστά σου, να ψάξεις να βρεις τους δικούς του διακόπτες με τους οποίους θ’ ανάψεις το ένα φως μετά το άλλο για να βρεις το δρόμο για την έξοδο – ή για το αδιέξοδο.

Τι άλλο είναι η Θυσία, για παράδειγμα, από ένα αδιέξοδο φορτισμένο όχι με θρήνο αλλά με αίνιγμα; (Με αίνιγμα κι όχι με απελπισία, παρ’ όλο που το γύρισμα στη Σουηδία και οι Σουηδοί ηθοποιοί σού θυμίζουν Μπέργκμαν). Τι άλλο είναι από μια μυσταγωγική ποιητική γλώσσα που αρθρώνεται με θυμό; – θα ’λεγες με πυρετό. Τον ακούω ακόμα να ωρύεται. Νομίζω πως τον ακούω:

Το δέντρο, προσοχή, να ποτιστεί!

Το νερό να λιγοστέψει!

Το σπίτι πρέπει να καεί!

Να καεί και να κινηματογραφηθεί!

Το πλάνο, προσοχή, να μη χαθεί!

Η κάμερα, η μια, σταθερή!

Η άλλη με τράβελιγκ και προσοχή στις ράγες,

να μη σκαλώσει και μας κουνηθεί!

Όχι, όχι, όχι! Θάνατος, καταστροφή!

Τρέμουν τα χέρια σας, χάλασε η μηχανή!

Το σπίτι να ξαναχτιστεί!

Κι όλα θα τα γυρίσουμε απ’ την αρχή!

Δώστε μου, επιτέλους, μια γνήσια πυρκαγιά!

Μια φωτιά κινηματογραφική!

Οι άνθρωποι στο πλάνο, σε πρώτο πλάνο!

Και το αυτοκίνητο πιο πάνω

σαστισμένο

να παραπατάει σαν ψυχικά τραυματισμένο!

«Αλλιώς θα βάλω τις φωνές», φωνάζει ο σκηνοθέτης αναστατωμένος, «αλλιώς, το σπίτι θα το ξαναχτίσω και θα το ξανακάψω πιο κινηματογραφικά ακόμα!». Και βλέπω, τέλος, τον Ταρκόφσκι να γιορτάζει με γέλια και χοροπηδήματα και μπράβο για την πυρκαγιά που επιτέλους υπάκουσε. Κι έκανε παρανάλωμα το σπίτι, γιατί αυτή ήταν η μοίρα αυτού του σπιτιού. Να γίνει, ίσως, ο τάφος του πρωτομάστορα. Μόνο όταν δεις πώς γυρίστηκε η Θυσία, βλέπεις με τι θυμό χτίζεται ένα αριστούργημα. Τι σκέφτεται άραγε ο σκηνοθέτης όταν σιωπηλός κρύβεται πίσω από τις κάμερες, περιμένοντας να γίνουν όλα στάχτη; Θα λέει ίσως μέσα του:

Πόσο θα ζήσω;

Ένα, δυο, πέντε ακόμα χρόνια;

Και πόσους αιώνες θα ζήσει ο τάφος μου;

Θέλω ένα τάφο γεμάτο από αρωματικά φυτά.

Θέλω ένα κήπο στη στέγη της αιώνιας κατοικίας μου…

Words, words, merewords” – λόγια, λόγια, λέει ο Σαίξπηρ με το στόμα του Τρωίλου, που είχε κατάρα απάνω του να πεθάνει νέος. «Με λόγια δεν πληρώνονται τα χρέη». Εκτός αν βγαίνουν απ’ την καρδιά. Οι λέξεις είναι πληγές στο θέατρο και στον κινηματογράφο. Είναι λίαν επίπονο να εξηγήσεις με λέξεις ένα έργο ή τον σκηνοθέτη του. Στον κινηματογράφο, όπως και στη Φύση, ο δημιουργός παραμένει άφαντος. Και σιωπηλός. Υποφέρει μυστικά ο πλάστης για τα πλάσματά του – και είναι ο λόγος που τα φέρνει στον κόσμο. Αυτό το πάθος δεν είναι πάντα ορατό, αλλά, όταν είναι, τότε αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο δημιουργός είναι το πρώτο θύμα του πάθους του. Δεν είναι τυχαίο ότι το έργο του ονομάζεται Θυσία. Η τεχνολογία μπορεί να είναι μοντέρνα, αλλά η Τέχνη παραμένει πρωτόγονη. Και στα θεμέλιά της είναι ορατά τα ίχνη της θυσίας που θα εξαγνίσει το οικοδόμημα, το χτισμένο με ιδρώτα και αίμα. Γι’ αυτό, το πρώτο μέλημα του σκηνοθέτη είναι να ελέγξει και να φρενάρει τις αμφιβολίες που θα προκύψουν. Γιατί θα προκύψουν. Όπως σε κάθε πρόταση που πλάθεται με υλικό το πάθος. Σε κάθε πρόταση φιλοσοφική, μεταφυσική, θρησκευτική. Θα προκύψουν γιατί μπορεί μια ταινία να είναι πρόταση επικοινωνίας και ανταλλαγής, αλλά η πραγματική συνάντηση με το θεατή γίνεται πάντα «εκτός οθόνης», κάπου στο συλλογικό υποσυνείδητο. Στην οθόνη βλέπουμε τις μαχαιριές, αλλά οι πληγές ανοίγονται –αργά, σταθερά και υπόγεια– στα βιωματικά σπλάχνα του θεατή. Όπου και να ταξιδέψει, ο Ταρκόφσκι τον πληγώνει…

Αν η ψυχαγωγία τελειώνει γρήγορα –όπως το κλάμα και το γέλιο–, η αγωγή της ψυχής διαρκεί, όπως διαρκεί η συμπόνια –ο «έλεος» του Αριστοτέλη– η συμπόνια του δημιουργού για τα δημιουργήματά του, της οποίας τελικός στόχος είναι ο θεατής. Αν τελικά η δουλειά μας συνίσταται όχι στο να προσφέρεις πολλά, αλλά στο να προσφέρεις τον εαυτό σου, αυτό που θέλει ο σκηνοθέτης να μοιραστεί με το θεατή του, πριν απ’ όλα, είναι η γενεαλογία του. Και σ’ αυτό θα συμφωνούσε νομίζω ο Ταρκόφσκι. «Να κελαηδάς, αλλά να κελαηδάς πάνω στο γενεαλογικό σου δέντρο», συμβούλευε ο Κοκτό. Το δέντρο του Ταρκόφσκι μεγαλώνει και τους κλάδους του προς όλους μας γενναιόδωρα απλώνει.

Ροβήρος Μανθούλης

*Ομιλία στα πλαίσια μιας άκρως ενδιαφέρουσας ημερίδας για τον Ταρκόφσκι, που έγινε πριν από λίγα χρόνια στο Βυζαντινό Μουσείο με συμμετοχή πολλών ξένων μελετητών, παραγωγών και συνεργατών του. Δεν έλειψε και η Σουηδή παραγωγός της τελευταίας ταινίας του. Σημειωτέον, για την ιστορία, ότι δεν παραβρέθηκε ούτε ένας, για δείγμα, κινηματογραφιστής ή κινηματογραφικός κριτικός. Ίσως δεν χρειάστηκε, γιατί ήταν παρών ο Θόδωρος Αδαμόπουλος της Ταινιοθήκης, που πήρε μέρος στην οργάνωση και, φαίνεται, εκπροσωπούσε το σύνολο της απούσας κινηματογραφικής Ελλάδας. Ευτυχώς και ο Κώστας Γεωργουσόπουλος με την ομιλία του.

«Μάτι πονάει, μάτι βγάζει»

 ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΡΟΒΗΡΟΥ ΜΑΝΘΟΥΛΗ ΣΤΟΝ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟ κ. ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ

15/9/2011

«Μάτι πονάει, μάτι βγάζει». Αυτή είναι σήμερα, Κύριε Πρωθυπουργέ, η κυβερνητική «θεραπεία» των υγιεινών φορέων των μορφωτικών και πολιτιστικών αξιών της πατρίδας μας που γενιές ολόκληρες πνευματικών ανθρώπων, αξιολογότερων από μερικούς σημερινούς υπουργούς, αγωνίστηκαν σκληρά να τους ανεβάσουν -και να τις ανεβάσουν-  εκεί που είναι. «Θεραπεία σκιτζήδων», διότι επιπλέον, «βγάζουν μάτι που ΔΕΝ πονάει» !  Αν οι κύριοι αυτοί είχαν την ελάχιστη παιδεία στην πολιτιστική αγορά, κατ’ αρχήν, δεν θα καταργούσαν το Σχολείο της Οπτικοακουστικής Μόρφωσης, που είναι το Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους (και το εργαστήριο ¨Ζιζάνιο» που το συνοδεύει). Γιατί ; Διότι φέρνοντας το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης στην Αθήνα, θα εξοικονομούσαν τη μικρή ενίσχυση που έχει ανάγκη ένας θεσμός που θρέφει τους αυριανούς θεατές, τους αυριανούς ηγέτες και τους αυριανούς…υπουργούς. Και θα περιόριζαν σε μεγάλο βαθμό τη εξάπλωση ναρκωτικών και άλλων παραστρατημάτων στην Ελληνική νεολαία, αλλά και των παραστρατημάτων των μελλοντικών κρατικών λειτουργών, όπως είναι π.χ. η παραχάραξη δημοσίων εγγράφων (που βαρύνει έναν τουλάχιστο σημερινό βαρύγδουπο υπουργό σας). Και σε συνέχεια, δεν θα αποσύνθεταν την δημόσια -δηλαδή εθνική– τηλεόραση αφαιρώντας της χειρουργικά, με χέρια που θα στάζουν αίμα σ’ όλη τους τη ζωή, ένα από τα ζωτικά όργανα του εθνικού της – και του εθνικού μας- κορμού, ένα παραδοσιακό κανάλι, έστω την ΕΤ-1, που είδαμε και πάθαμε να το δημιουργήσουμε, και ανάμεσα στους πρώτους εγώ προσωπικά. Κανένα οικονομικό πρόβλημα ή άλλη σοβαρή κρίση δεν σοβεί στο κανάλι αυτό και θα είναι χονδροειδές ψέμα κάθε αντίθετη δήλωση. Τα κανάλια, πείτε στον κ. Τάδε,  λειτουργούν με τα μέσα που διαθέτουν. Όποια και αν είναι αυτά τα μέσα. Σίγουρα αγνοεί -διότι δεν είναι  ενδεδειγμένος ο κ. Τάδε- ότι στη Γαλλία, π.χ., λειτουργούν 4 δημόσια ερτζιανά κανάλια και δύο (2) μόνο εμπορικά. Ενώ στην Ελλάδα έχετε επιτρέψει κι’ εσείς και ο κ. Τάδε -και ο κ. Δείνα !- να λειτουργούν περί τα 50 εμπορικά ! Μάλιστα, Κύριοι. Μήπως βιάζεστε να πάρετε τις διαφημίσεις από την ΕΡΤ και να τις χαρίσετε στα εμπορικά κανάλια ; Και πώς εξηγείται Κύριε Πρωθυπουργέ ότι βάλατε ένα γενίτσαρο, από άλλο ανέκδοτο, με μια χατζάρα να αποκεφαλίζει τα ιερά κεκτημένα του ελληνικού λαού ; Και πώς εξηγείται να έχετε έναν υπεύθυνο υπουργό τηλεόρασης που δεν ακούγεται, δεν εμφανίζεται, δεν αναγγέλλει και δεν απαγγέλει. Θα μου πείτε ότι φωνάζω γιατί έκανα και την ΕΡΤ (1975) και το Κανάλι της Θεσσαλονίκης (1976, σήμερα ΕΡΤ-3) και την ΕΡΤ-2 (1982, σήμερα ΝΕΤ). Κακό είναι που φωνάζω ; Κι’ εσείς -σας ξέρω- το ίδιο θα κάνατε. Κάντε το λοιπόν, γιατί αρκετά προβλήματα έχετε.

Ευχαριστών από πριν, για τις πολιτισμένες και ανέξοδες πρωτοβουλίες που θα πάρετε,

Ροβήρος Μανθούλης

Μια δήλωση του Ροβήρου Μανθούλη στο βίντεο που ακολουθεί

https://www.youtube.com/watch?v=4j0_yqTTmx4

ΕΝΑ ΕΡΩΤΗΜΑ ΠΡΟΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥΣ

ΕΡΩΤΗΜΑ : ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΑΝΤΑΝΕ στις ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΟΙ ΥΠΟΥΡΓΟΙ ;

Διαμαρτύρομαι συχνά για την  αδιαφορία των Ελλήνων Υπουργών να απαντάνε στις επιστολές που τους στέλνω. Δεν είναι προσωπική η ευαισθησία. Δεν νοείται ένας υπάλληλος του λαού να τον γράφει στα παλιά του τα παπούτσια. Σε καμιά (δημοκρατική) χώρα του κόσμου δεν γίνεται αυτό. Ποτέ δεν έχω λάβει απάντηση σε επιστολή μου, από κρατική αρχή στην Ελλάδα. Ιδιαίτερα από τον σημερινό Έλληνα υπουργό Πολιτισμού (τον Γερουλάνο, ας τον ονομάσουμε, καλό θα του κάνει). Το ίδιο δεν μου συμβαίνει σε άλλες χώρες. Συνέχεια

«Γράμμα στη Μελίνα»

Ο παππούς για την εγγονή…

Ο Ροβήρος Μανθούλης αποφάσισε να δώσει στη δημοσιότητα κάποιες πολύ προσωπικές στιγμές. Κι αυτές είναι  δέκα μικρά κείμενα που έγραψε πριν από 7 χρόνια και απευθύνονται στην πολυαγαπημένη του εγγονή, τη Μελίνα.

Παρ ότι ο  αποδέκτης είναι πολύ συγκεκριμένος έχουν ένα γενικότερο ενδιαφέρον.

Προλογίζοντας τη συλλογή των κειμένων γράφει:

«Η Μελίνα ήταν 7 χρονών όταν σκέφτηκα να καταγράψω αυτά που μούρθε να της εξιστορώ  τα Σαββατοκύριακα που περνούσε μαζί μας. Τα μπλα – μπλα του παππού, όπως τα λέγαμε.

Ήξερα ότι δεν επρόκειτο να τις διαβάσει αμέσως τις «Επιστολές» μου αυτές. Ελπίζω να τις διαβάσει επιτέλους σήμερα. Είναι 14 χρονών πια. Τι είναι 10 επιστολούλες, που σκοπός τους είναι να προετοιμάσει ένα παιδί για το λεξιλόγιο που θα συναντήσει καθώς θα μπαίνει σιγά-σιγά στην εφηβεία; Και θα βρίσκει μπροστά του λέξεις και ορολογίες φορτισμένες με απρόσιτη σημασία; Στο κάτω – κάτω, ένα απλό κουβεντολόι είναι. Δεν είναι δα και οι 10 εντολές!»

Τα δέκα αυτά κείμενα, με τίτλο «Γράμμα στη Μελίνα», είναι διαθέσιμα τώρα μέσω του διαδικτύου σε δυο γλώσσες:

ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΤΕΛΙΟ ΚΑΖΑΝΤΖΙΔΗ

Ένα κείμενο που στάλθηκε στο μπλόγκ που είναι αφιερωμένο στον Στέλιο Καζαντζίδη http://stelioskazantzidis.blogspot.com/

Αγαπητοί φίλοι,

Στην Αθήνα ήταν ασφυκτικά συγκεντρωμένες εκδηλώσεις, διαδηλώσεις, φεστιβάλ, αφιερώματα, εορτασμοί, τηλεοράσεις, συνεντεύξεις,παρουσιάσεις δύο βιβλίων μου, χώρια τα οικογενειακά.

Επέστρεψα και σας απαντώ. Συνέχεια